Μια κοινωνία χωρίς μετρητά. Πρόοδος ή δούρειος ίππος;

Σε μια εποχή όπου το κινητό αντικαθιστά το πορτοφόλι και οι συναλλαγές ολοένα και περισσότερο γίνονται με ένα κλικ, η προοπτική μιας κοινωνίας χωρίς μετρητά φαντάζει αναπόφευκτη. Πολλοί μιλούν για διευκόλυνση, ασφάλεια, ταχύτητα. Όμως πίσω από αυτή την τεχνολογική άνεση, κρύβονται ερωτήματα που δύσκολα αγνοούνται.

Το τέλος της ανωνυμίας;

Το μετρητό είναι, για πολλούς, το τελευταίο καταφύγιο της ανώνυμης συναλλαγής. Όταν κάθε αγορά, κάθε πληρωμή και κάθε οικονομική σου κίνηση περνάει μέσα από ψηφιακά συστήματα, δημιουργείται ένα πλήρες αποτύπωμα της ζωής σου. Τι αγοράζεις, πού πηγαίνεις, πότε βγαίνεις όλα καταγράφονται. Και το ερώτημα είναι: ποιος έχει πρόσβαση σε αυτά τα δεδομένα;

Δυνατότητα ελέγχου ή ακόμη και τιμωρίας

Μια πλήρως ψηφιακή οικονομία δίνει στις κυβερνήσεις ένα εργαλείο ισχύος χωρίς ιστορικό προηγούμενο. Σε ακραίες περιπτώσεις, η πρόσβαση σε χρήματα μπορεί να περιοριστεί ή να «παγώσει», εάν κάποιος θεωρηθεί ανεπιθύμητος ή επικίνδυνος. Η τεχνολογία δεν κάνει διακρίσεις· είναι το πώς χρησιμοποιείται που γεννά κινδύνους.

Τι θα συμβεί αν μια κυβέρνηση αποφασίσει να «μπλοκάρει» λογαριασμούς διαδηλωτών; Ή αν θεσπιστεί ένα σύστημα κοινωνικής βαθμολόγησης, όπου οι «μη πειθήνιοι» χάνουν δικαιώματα στη χρήση των χρημάτων τους;

Η εξάρτηση από την τεχνολογία

Μια κοινωνία χωρίς μετρητά προϋποθέτει τη συνεχή λειτουργία ηλεκτρονικών συστημάτων και υποδομών. Τι γίνεται σε περίπτωση κυβερνοεπίθεσης, τεχνικού σφάλματος ή ακόμα και γεωπολιτικής κρίσης; Το να μην μπορείς να αγοράσεις ούτε ψωμί επειδή το σύστημα «έπεσε», δεν είναι σενάριο επιστημονικής φαντασίας είναι ένα ρίσκο που πρέπει να λάβουμε σοβαρά υπόψη.

Η φτώχεια της επιλογής

Τέλος, ας μην ξεχνάμε πως δεν έχουν όλοι πρόσβαση ή εξοικείωση με την τεχνολογία. Μια κοινωνία που καταργεί το φυσικό χρήμα αποκλείει τους πιο ευάλωτους ηλικιωμένους, οικονομικά ασθενείς, μετανάστες. Όταν η επιλογή χάνεται, η ελευθερία συρρικνώνεται.

Ίσως δεν είναι η ύπαρξη της τεχνολογίας που πρέπει να μας τρομάζει, αλλά η απουσία θεσμικών ελέγχων και επιλογών. Μια κοινωνία χωρίς μετρητά μπορεί να φέρει άνεση, αλλά αν δεν διασφαλίσουμε την ιδιωτικότητα, την ελευθερία και την ισότητα πρόσβασης, μπορεί να μας φέρει πιο κοντά σε μια κοινωνία χωρίς ελευθερίες.